apsis
التعريفات والمعاني
== apsis (Latein) ==
=== Substantiv, f ===
Alternative Schreibweisen:
absis, hapsis
Nebenformen:
absida
Worttrennung:
ap·sis, Plural: ap·si·des
Aussprache:
IPA: […]
Hörbeispiele: —
Bedeutungen:
[1] Astronomie: Bahn, Kreisbahn, Planetenbahn, Apsis
[2] Geometrie: Segment eines Kreises, Halbkreis, Bogen
[3] längliche, runde, tief gewölbte Schale
[4] Architektur, Christentum: Apsis, Altarraum, Chorkapelle
Herkunft:
Entlehnung aus dem altgriechischen Substantiv ἁψίς (hapsis☆) → grc, ionisch ἀψίς (apsis☆) → grc
Synonyme:
[2] semicirculus
Oberbegriffe:
[3] vas
Beispiele:
[1] „pluribus de causis haec omnia accidunt: prima circulorum, quos Graeci ἀψῖδας in stellis vocant; etenim Graecis utendum erit vocabulis. […] ergo ab alio cuique centro apsides suae exsurgunt ideoque diversos habent orbes motusque dissimiles, quoniam interiores apsidas necesse est breviores esse.“ (Plin. nat. 2,63)
[1] „igitur a terrae centro apsides altissimae sunt Saturno in scorpione, Iovi in virgine, Marti in leone, soli in geminis, Veneri in sagittario, Mercurio in capricorno, lunae in tauro, mediis omnium partibus, et e contrario ad terrae centrum humillimae atque proximae. sic fit ut tardius moveri videantur, cum altissimo ambitu feruntur, non quia adcelerent tardentve naturales motus, qui certi ac singuli sunt illis, sed quia deductas ab summa apside lineas coartari ad centrum necesse est, sicut in rotis radios, idemque motus alias maior, alias minor centri propinquitate sentitur.“ (Plin. nat. 2,64)
[1] „altera sublimitatium causa, quoniam a suo centro apsidas altissimas habent in aliis signis, Saturnus in librae parte vicesima, […].“ (Plin. nat. 2,65)
[1] „multo id magis in vespertino earum exortu, toto sole adverso cum in summas apsidas expelluntur minimaeque cernuntur, quoniam altissime absunt, is et minimo feruntur motu, tanto minore, cum hoc in altissimis apsidum evenit signis.“ (Plin. nat. 2,70)
[1] „conversas habent utraeque apsidas ut infra solem sitae, tantumque circulis earum subter est quantum superne praedictarum, et ideo non possunt abesse amplius, quoniam curvatura apsidum ibi non habet longitudinem maiorem. ergo utrique simili ratione modum statuunt apsidum suarum margines, ac spatia longitudinis latitudinum evagatione pensant.“ (Plin. nat. 2,72)
[1] „Colores ratio altitudinum temperat, siquidem earum similitudinem trahunt, in quarum aera venere subeundo, tinguitque adpropinquantes utralibet alieni meatus circulus, frigidior in pallorem, ardentior in ruborem, ventosus in horrorem, sol atque commissurae apsidum extremaeque orbitae atram in obscuritatem.“ (Plin. nat. 2,79)
[1] „cui licet cum duobus super positis ortus, occasus stationesque ac reditus videantur esse communes, tamen et altitudinem propriam et stationem propriam et absidem suam exceptam ceteris novit.“ (Mart. Cap. 8,884)
[2] „adnectitur angulo cubiculum in hapsida curvatum, quod ambitum solis fenestris omnibus sequitur.“ (Plin. epist. 2,17,8)
[2] „Plutei dicuntur qui ad similitudinem absidis contexuntur e vimine […].“ (Veget. mil. 4,15,5)
[3] „Idem Celsus libro nono decimo digestorum, commentariorum septimo scribit auro legato ea, quae inaurata sunt, non deberi, nec aurea emblemata, quae in absidibus argenteis sint.“ (Paul. dig. 34,2,19,6)
[3] „aurea emblemata, quae in lapidibus apsidibus argenteis essent et replumbari possent, deberi Gallus ait: sed Labeo improbat.“ (Paul. dig. 34,2,32,1)
[3] „Parapsis quadriangulum et quadrilaterum vas, id est paribus absidis.“ (Isid. etym. 20,4,10)
[4] „tamen quod de nobis senserit, pene clamavit: nec ipsa tantum, verum etiam sancti filii eius, qui hoc etiam ipsa die in abside dixerunt.“
[4] „Dicebam ego quibus poteram, qui ad nos in absidem honoratiores et graviores ascenderant, nec a promissi fide me posse dimoveri, nec ab alio episcopo in ecclesia mihi tradita, nisi me interrogato ac permittente, posse ordinari;“
==== Übersetzungen ====
[1] Lateinischer Wikipedia-Artikel „apsis“
[1–4] Karl Ernst Georges: Ausführliches lateinisch-deutsches Handwörterbuch. 8. Auflage. Hannover 1913 (Nachdruck Darmstadt 1998) : „apsis“ (Zeno.org), Band 1, Seite 519.
[1–3] P. G. W. Glare: Oxford Latin Dictionary. 2. Auflage. Volume 1: A–L, Oxford University Press, Oxford 2012, ISBN 978-0-19-958031-6 , „apsis“ Seite 170.
[1–4] Thesaurus Linguae Latinae. Editus auctoritate et consilio academiarum quinque Germanicarum: Berolinensis, Gottingensis, Lipsiensis, Monacensis, Vindobonensis. 2. Band An – Byzeres, Teubner, Leipzig 1901–1906, ISBN 3-322-00000-1 , „apsis“ Spalte 322–323.
[2–4] Josef Maria Stowasser, Michael Petschenig, Franz Skutsch: Stowasser. Lateinisch-deutsches Schulwörterbuch. Oldenbourg, München 1994, ISBN 3-486-13405-1 , Seite 42.
[2–4] Edwin Habel, Friedrich Gröbel: Mittellateinisches Glossar. Unveränderter Nachdruck der 2. Auflage. Schöningh, Paderborn 1959, ISBN 3-506-73600-0, DNB 451748891 , Spalte 22.
[1] Apsis 2. In: Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft (RE). Band II,1, Stuttgart 1895, Spalte 283.
[2–4] August Mau: Apsis 1. In: Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft (RE). Band II,1, Stuttgart 1895, Spalte 283.
Quellen:
Apsis