adeps

التعريفات والمعاني

== adeps (Latein) == === Substantiv, m, f === Nebenformen: adips Worttrennung: a·deps, Genitiv: a·di·pis Bedeutungen: [1] klassischlateinisch, Medizin: von Tieren gewonnenes, weiches Fett, das zum Kochen und in der Medizin engesetzt wurde; Schmalz, Fett [2] klassischlateinisch, Anatomie, Zoologie: Fett, Fettgewebe [3] klassischlateinisch, Botanik: weiches Holz unter der Rinde; Splint [4] klassischlateinisch, übertragen: weiche, fette Erde; Mergel [5] klassischlateinisch, übertragen, im Plural: Fettbauch, Fettleib [6] klassischlateinisch, übertragen, Rhetorik: Schwulst [7] kirchenlateinisch, übertragen: Zeichen der Fülle [8] kirchenlateinisch, übertragen: Zeichen der Überhebung, Zeichen der Zügellosigkeit Herkunft: seit Cato bezeugt; die Etymologie ist nicht geklärt; vielleicht eine Entlehnung aus dem Sabellischen (siehe umbrisch ařepes → xum und ařipes → xum) oder auch über das Etruskische aus dem altgriechischen ἄλειφαρ (aleiphar☆) → grc Synonyme: [3] alburnum Sinnverwandte Wörter: [1] sevum, pingue [7] abundantia [8] lascivia, petulantia Beispiele: [1] „Mustaceos sic facito: farinae siligineae modium unum musto conspargito; anesum, cuminum, adipis p. II, casei libram, et de virga lauri deradito, eodem addito, et, ubi definxeris, lauri folia subtus addito, cum coques.“ (Cato agr. 121) [1] „Tisiphone Titini pulmonibus atque adipe unguen / excoctum attulit, Eumenidum sanctisima Erinys?“ (Lucil. 169–170) [1] „si ad matris mammam non accedet, admovere oportet et labra agni unguere buturo aut adipe suilla et olfacere labra lacte.“ (Var. rust. 2, 2, 16) [1] „itaque iis unctus qui accessit, pungunt, non, ut muscae, ligurriunt, quod nemo has videt, ut illas, in carne aut sanguine aut adipe.“ (Var. rust. 3, 16, 6) [1] „adipis pondo bis dena vetustae“ (Dom. Mars. frg. 6) [1] „Praeterea cyprinum, irinum, medulla, adeps ex fele, oleum, magisque si vetus est, iunctaque oleo sal, nitrum, git, piper, quinquefolium.“ (Cels 2, 33, 5) [1] „Si non comprehendit, adeps leonina ex rosa mollienda est.“ (Cels 5, 21, 7) [1] „Acetum intritum consumatur ad omnia, quae teri debeant, dum levia habuerint mellis liquidi spissitudinem; cera et utraque resina cum adipe purgato et oleo liquescant et incoquantur, donec habeant spissi cerati temperaturam, ferventia superfundentur rebus, quae sunt in mortario, minutatim et pistillo subinde, dum calet, permiscebitur atque ita, dum desinit fervere, emplastrum manibus subigetur et redactum in rotundas ampliores, quas magdalias dicunt, reponetur.“ (Scrib. Larg. 201) [1] „illi [= ursae] sunt adipes medicaminibus apti contraque defluvium capilii tenaces,“ (Plin. nat. 8, 127) [1] „folia eius cum recentibus cupressi contusa et inposita, ipsa quoque tosta in argilla ac trita cum adipe anseris vulneribus medetur.“ (Plin. nat. 20, 16) [1] „Abel quoque obtulit de primogenitis gregis sui et de adipibus eorum et respexit Dominus ad Abel et ad munera eius“ (Vulg. gen. 4, 4) „auch Abel brachte eine dar von den Erstlingen seiner Herde und von ihrem Fett. Der HERR schaute auf Abel und seine Gabe,“ [2] „Cornigera una parte dentata et quae in pedibus talos habent sebo pinguescunt, bisulca scissisve in digitos pedibus et non cornigera adipe. concretus hic et, cum refrixit, fragilis semperque in fine carnis; contra pingue inter carnem cutemque suco liquidum.“ (Plin. nat. 11, 212) [2] „adips cunctis sine sensu, quia nec arterias habet nec venas, plerisque animalium et pinguitudo sine sensu; quam ob causam sues spirantes a muribus tradunt ad rosos, quin et L. Aproni consularis viri filio detractos adipes levatumque corpus inmobili onere.“ (Plin. nat. 11, 213) [2] „itaque laborant et fame et cruditate, quae fiunt umoris quantitate, aliqua vero et obesitate, ut omnia, quae resinam ferunt, nimia pinguitudine in taedam mutantur et, cum radices quoque pinguescere coepere, intereunt, ut ammalia nimio adipe, aliquando et pestilentia per genera, sicut inter homines nunc servitia, nunc plebes urbana vel rustica.“ (Plin. nat. 17, 219) [3] „pro cute cortex. mirum, is in moro medicis sucum quaerentibus vere hora diei secunda lapide incisus manat, altius fractus siccus videtur. proximi plerisque adipes. hi vocantur a colore alburnum, mollis ac pessima pars ligni, etiam in robore facile putrescens, teredini obnoxia, quare semper amputabitur. subest huic caro, carni ossa, id est materiae optimum. alternant fructus quibus siccius lignum, ut is olea, magis quam quibus carnosum, ut cerasus. nec omnibus adipes carnesve largae, uti nec animalium acerrimis.“ (Plin. nat. 16, 182–183) [4] „Alia est ratio, quam Britanniae et Galliae invenere, alendi eam ipsa, genusque, quod vocant margam. spissior ubertas in ea intellegitur et quidam terrae adipes ac velut glandia in corporibus, ibi densante se pinguitudinis nucleo.“ (Plin. nat. 17, 42) [5] „quem quidem ego cum ex urbe pellebam, hoc providebam animo, Quirites, remoto Catilina non mihi esse P. Lentuli somnum nec L. Cassi adipes nec C. Cethegi furiosam temeritatem pertimescendam.“ (Cic. Cat. 3, 16) [6] „erit optimum, sed certe sint grandia et tumida, non stulta etiam et acrioribus oculis intuenti ridicula, ut, si iam cedendum est, impleat se declamator aliquando, dum sciat, ut quadrupedes, cum viridi pabulo distentae sunt, sanguinis detractione curantur et sic ad cibos viribus conservandis idoneos redeunt, ita sibi quoque tenuandas adipes, et quidquid umoris corrupti contraxerit;“ (Quint. inst. 2, 10, 6) [7] „quasi adipe et pinguidine implebitur anima mea et labiis laudantibus canet os meum“ (Vulg. psalm. 62, 6) „Wie an Fett und Mark wird satt meine Seele, mein Mund lobt dich mit jubelnden Lippen.“ [8] „adipe suo concluserunt et ore locuti sunt superbe“ (Vulg. psalm. 16, 10) „Sie haben ihr hartes Herz verschlossen, stolze Worte im Mund geführt.“ Wortbildungen: adipalis, adipatus, adipeus ==== Übersetzungen ==== [1–6] Karl Ernst Georges: Ausführliches lateinisch-deutsches Handwörterbuch. 8. Auflage. Hannover 1913 (Nachdruck Darmstadt 1998) : „adeps“ (Zeno.org), Band 1, Spalte 114-115. [1–6] P. G. W. Glare: Oxford Latin Dictionary. 2. Auflage. Volume 1: A–L, Oxford University Press, Oxford 2012, ISBN 978-0-19-958031-6 , „adeps“ Seite 44. [1–8] Thesaurus Linguae Latinae. Editus auctoritate et consilio academiarum quinque Germanicarum: Berolinensis, Gottingensis, Lipsiensis, Monacensis, Vindobonensis. 1. Band A – Amyzon, Teubner, Leipzig 1900, ISBN 3-322-00000-1 , „adeps“ Spalte 630–632, Quellen: